Jerzy Durejko
(kpt. jacht., Instr. Wykład. PZŻ)
Stowarzyszenie HALS
Propozycje Stowarzyszenia HALS do Rozporządzenia MSiT w sprawie uprawiania turystyki wodnej
W Ministerstwie Sportu i Turystyki trwają intensywne prace nad treścią nowego Rozporządzenia w sprawie uprawiania turystyki wodnej (do Ustawy o sporcie). W drugiej połowie marca MSiT rozesłało do dziewięciu instytucji (w tym do Stowarzyszenia HALS) prośbę o przedstawienie propozycji do nowo redagowanego aktu prawnego. Stowarzyszenie HALS opracowało szereg propozycji zapisów dotyczących spraw związanych z uprawianiem żeglarstwa, m.in.: strukturę państwowych stopni żeglarskich z warunkami ich uzyskania oraz uzyskiwanymi uprawnieniami, bezpieczeństwo żeglowania, szkolenie żeglarskie, egzaminy żeglarskie. Każda z naszych propozycji została szeroko uzasadniona. Z uwagi na interesujący nas zakres działalności, nie przedstawialiśmy propozycji dotyczących turystyki motorowodnej. Na stronie internetowej MSIT ukazały się wszystkie przekazane Ministerstwu propozycje. Zapraszamy do zapoznania się z propozycjami Stowarzyszenia HALS na naszym portalu. Zachęcamy również do porównania go z propozycjami innych środowisk żeglarskich (zobacz).
---------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
1. Struktura stopni żeglarskich
1.1. Założenia wstępne
-
uzyskanie każdego stopnia wymaga odbycia odpowiedniego szkolenia, wymaganego stażu i zdania egzaminu na dany stopień żeglarski.-
każdy uczestnik szkolenia żeglarskiego winien posiadać umiejętność pływania poświadczoną odpowiednim dokumentem lub oświadczenie własne o umiejętności pływania,-
każdy uczestnik szkolenia żeglarskiego przedstawia oświadczenie lekarskie lub własne o braku przeciwwskazań do uprawiania żeglarstwa-
osoby niepełnoletnie tego typu oświadczenia mają potwierdzone przez rodziców/opiekunów prawnych,-
nie powinny występować pomiędzy stopniami żeglarskimi i motorowodnymi jakiekolwiek zależności w zakresie struktury stopni i zakresu uprawnień.
Uzasadnienie:
Uzyskiwanie tak ważnych uprawnień, jakimi są państwowe stopnie żeglarskie powinno zawierać w sobie dwa lub trzy niezbędne elementy: staż rejsowy, odbycie profesjonalnego szkolenia w niezbędnym na dany stopień zakresie, oraz zdanie egzaminu weryfikującego nabytą wiedzę i umiejętności. Prowadzenie załogowego jachtu rekreacyjnego (turystycznego) o długości całkowitej powyżej 7,5 m wiąże się nie tylko z umiejętnością techniczną sterowania jachtem, ale co jest niezmiernie ważne, z umiejętnością kierowania i dowodzenia załogą tego jachtu. Z tego faktu wynika pełna odpowiedzialność karna i cywilna, jaką bierze na siebie osoba kierująca takim jachtem i jego załogą.
Bardzo istotne dla osoby kierującej jachtem jest posiadanie umiejętności pływania. Brak tej umiejętności może być potencjalną przyczyną szczególnie w trudnych warunkach atmosferycznych gorszej dyspozycyjności fizycznej i psychicznej osoby kierującej jachtem i zarazem odpowiedzialnej za bezpieczeństwo osób uczestniczących w rejsie oraz samego jachtu. W przypadku zatonięcia, wywrócenia lub bardzo poważnej awarii jachtu wiążącej się z koniecznością jego opuszczenia brak tej umiejętności może uniemożliwić prawidłowe kierowanie i panowanie nad bezpieczeństwem załogi. Całkowicie analogiczna argumentacja dotyczy także badania lekarskiego lub oświadczenia własnego o stanie zdrowia i wynikającej z tego stanu informacji o braku przeciwwskazań do uprawiania żeglarstwa, w tym przypadku należy to interpretować, jako braku przeciwwskazań do prowadzenia załogowego jachtu rekreacyjnego i kierowania jego załogą.
1.2. Stopnie żeglarskie
Proponujemy trzy stopnie żeglarskie. Nazwy tych stopni przedstawiamy w kilku wariantach. Dobór konkretnych nazw pozostawiamy autorom rozporządzenia.
1.2.1. Żeglarski stopień śródlądowy
Proponowane nazwy: sternik śródlądowy, jachtowy sternik śródlądowy, żeglarz jachtowy.
-
wiek ukończone 16 lat (do ukończenia 18 roku życia pisemna zgoda obojga opiekunów na uprawianie żeglarstwa),-
ukończenie szkolenia na żeglarski stopień śródlądowy,-
zdanie egzaminu na żeglarski stopień śródlądowy,-
od osoby posiadającej dowolny żeglarski stopień morski nie jest wymagany obowiązek odbycia szkolenia na żeglarski stopień śródlądowy, a jedynie zdanie egzaminu na ten stopień. -
prowadzenie jachtu żaglowego bez lub z pomocniczym napędem mechanicznym po wodach śródlądowych.
Uzasadnienie:
Stopień ten dotyczy pełnego zakresu uprawnień do prowadzenia rekreacyjnego jachtu żaglowego po wodach śródlądowych. Uzyskiwanie tak dużych uprawnień przez osoby poniżej 16 roku życia jest nie tylko niewskazane, ale wręcz niemożliwe do praktycznego wykorzystania przez właściciela takiego uprawnienia. „Ukłon” jaki wiele lat temu został wykonany, aby zachęcić młodszą młodzież do uprawiania żeglarstwa (wiek początkowo od 10 lat, następnie od 12 lat) na dużo mniejszych zresztą wtedy jachtach, jest teraz nie tylko niepotrzebny ale wręcz szkodliwy. Prowadzenie jachtu żaglowego o długości ponad 7,5 m wymaga nie tylko dobrych warunków fizycznych (wzrost, siła mięsni, ogólna sprawność fizyczna), szczególnie w trudniejszych warunkach atmosferycznych (wiatr o sile od 30B), ale spełnienia warunków psychicznych (odporność na stres, umiejętność podejmowania decyzji, radzenia sobie w trudnych sytuacjach). Niebagatelną rolę odgrywa tu także umiejętność kierowania załogą takiego jachtu i odpowiadania za ich bezpieczeństwo.
Osoby poniżej 16 roku życia nie ponoszą prawnej i cywilnej odpowiedzialności za tego typu działanie. Tak więc nie tylko w większości przypadków słabe warunki psychofizyczne, ale także brak osobistej odpowiedzialności, jednoznacznie wskazuje na proponowaną granicę wieku 16 lat. W bardzo wielu przypadkach młodzież poniżej 16 roku życia ma także bardzo duże kłopoty z przyswojeniem sobie i zrozumieniem w tak szybki sposób (ok. 12 dni intensywnego szkolenia), niezbędnej wiedzy teoretycznej, umiejętności praktycznych wymaganych do bezpiecznego prowadzenia jachtu. Duży procent tej grupy wiekowej ma więc bardzo duże kłopoty, ażeby ukończyć szkolenie i zdać egzamin. Niepowodzenia w tym zakresie poważnie odbijają się na psychice młodego człowieka i generują często decyzję o rezygnacji z zainteresowań, jakże wartościową dziedziną, jaką jest żeglarstwo. Niestety występują także częste przypadki zaniżania dla tej grupy wiekowej wymagań szkoleniowych i egzaminacyjnych. Jest to nie tylko niezgodne z prawem, ale wręcz niebezpieczne.
Wychodząc temu naprzeciw od pewnego czasu bardzo popularne stają się dla młodzieży do 16 roku życia (i nie tylko) żeglarskie szkolenia wstępne lub podstawowe, nie wymagające spełnienia aż tak trudnych warunków, a stwarzające możliwość uzyskania pewnego zakresu wiedzy i umiejętności żeglarskich (tzw. korporacyjne certyfikaty umiejętności żeglarskich). Stowarzyszenie HALS wprowadza z powodzeniem etapowy i elastyczny (w zależności od potrzeb i możliwości kursanta) proces szkolenia wstępnego i podstawowego. Obserwujemy coraz większe zapotrzebowanie na tego typu formę edukacji żeglarskiej. Wszyscy chętni, po odbyciu szkolenia mogą w bezpieczny sposób, zgodny z prawem i swoimi możliwościami, prowadzić jachty żaglowe o długości kadłuba poniżej 7,5 m. (np. dobrowolny certyfikat ŻEGLARZ w Systemie Szkolenia Żeglarskiego HALS) Po ukończeniu 16 roku życia, osoby te dużo łatwiej i z większą efektywnością ukończą szkolenia i zdawać będą egzaminy na śródlądowy, państwowy stopień żeglarski (żeglarz jachtowy).
Definiowane w poprzednich rozporządzeniach pływanie pod nadzorem dla nieletnich (do 16 roku życia) posiadaczy państwowego stopnia żeglarskiego (żeglarza jachtowego), jest zapisem martwym i praktycznie nierealizowanym. Zgodnie z tymi zapisami, nadzór musi prowadzić osoba pełnoletnia, posiadająca uprawnienie do prowadzenia takiego jachtu, i to ta osoba wraz z prawnymi opiekunami osoby niepełnoletniej, ponosi pełną odpowiedzialność za wszystko co się dzieje z jachtem i jego załogą. Osoba ta powinna ponadto posiadać dodatkowe uprawnienia z tytułu opieki nad nieletnią osobą, mianowicie uprawnienie wychowawcy tzn. opiekuna dzieci i młodzieży (niestety brak tej informacji w dotychczasowych zapisach rozporządzeń). Żeby tego było mało, to nadzór taki można tylko realizować na akwenie pozwalającym prowadzić pełną obserwację i przeprowadzić natychmiastową akcję ratowniczą. Do realizacji takiej akcji ratowniczej musi być wykorzystany sprzęt ratowniczy (będący w stanie gotowości), a osoba prowadząca taką akcję musi posiadać niezbędne uprawnienia do użytkowania takiego sprzętu. (np. odpowiednie uprawnienia motorowodne). Nie posiadamy informacji, czy kiedykolwiek ktoś nawet w znikomym zakresie, organizował tego typu pływanie pod nadzorem dla młodocianych posiadaczy uprawnień. Proszę także nie mylić tego ”pływania pod nadzorem” z nadzorem w procesie szkolenia żeglarskiego, którego organizacja i sposób realizacji wynika z innych zadań i potrzeb oraz obwarowany jest innego rodzaju wymaganiami (np. dydaktycznymi).
Pozostawianie starych nazw stopni z nowym zakresem uprawnień wnosił i może dalej wnosić szereg nieporozumień jakich przy kolejnych zmianach byliśmy i jesteśmy świadkami, szczególnie w zakresie interpretacji aktualnych uprawnień danego stopnia. Nazwa danego stopnia powinna w najbardziej możliwie trafny sposób, odzwierciedlać zakres jego uprawnień. Proponujmy zastanowić się, bo jest ku temu dobry moment, ażeby ”uporządkować” nazwy stopni mając na uwadze propozycję zmiany ich ilości oraz zakresu uprawnień.
1.2.2. Pierwszy żeglarski stopień morski
Proponowane nazwy: sternik morski, jachtowy sternik morski
-
ukończenie szkolenia na pierwszy żeglarski stopień morski, -
staż: co najmniej 200 godzin żeglugi po wodach morskich, w minimum dwóch rejsach na jachtach żaglowych o długości całkowitej kadłuba do 24 m, -
zdanie egzaminu na pierwszy żeglarski stopień morski. -
prowadzenie jachtu żaglowego bez lub z pomocniczym napędem mechanicznym, o długości całkowitej do 12 m, po wodach morskich w odległości do 200 Mm od miejsca schronienia.
Uzasadnienie:
Stopień ten jako jeden z dwóch żeglarskich stopni morskich (potocznie uznawany jako ”mały kapitan morski”) dotyczy ograniczonych uprawnień do prowadzenia jachtu morskiego po wodach morskich. Szkolenie i egzaminowanie na ten stopień, bezwzględnie powinno być realizowane tylko na jachtach morskich i na wodach morskich. Tylko wtedy możliwe jest w pełni poprawne i realne przekazanie wiedzy i umiejętności wymaganych w tym zakresie, a następnie sprawdzenie ich w procesie egzaminowania. Mając na uwadze próby realizacji przez niektórych organizatorów tego typu szkolenia morskiego, na wodach śródlądowych, wymóg rodzaju jachtu i typu akwenu powinien być jednoznacznie zapisany w rozporządzeniu. Wymagania określone w programie szkolenia, a także wymagania egzaminacyjne, powinny uwzględniać wiedzę i umiejętność dającą możliwość bezpiecznego i poprawnego sterowania jachtem morskim i kierowania załogą tego jachtu w wielodniowym rejsie morskim, a także umiejętność obsługi wszystkich występujących na tego typu i wielkości jachcie morskim, urządzeń.
Mając jednak na uwadze fakt, że sterowanie jachtem śródlądowym i obsługa urządzeń na nim różni się, a w niektórym przypadkach nawet znacznie, od urządzeń występujących na jachtach morskich, posiadacz stopnia morskiego, chcąc posiadać uprawnienie śródlądowe, powinien zdać egzamin na stopień śródlądowy, ale już bez obowiązku odbycia dodatkowego szkolenia żeglarskiego. Posiadacz stopnia śródlądowego chcąc posiadać uprawnienia morskie, powinien jednak odbyć całe wymagane szkolenie na stopień morski i zdać stosowne egzaminy. Wynika to z bardzo rozbudowanego zakresu umiejętności obsługi różnego typu instalacji i urządzeń na jachcie morskim oraz całkowicie nowej wiedzy nawigacyjnej i ratowniczej.
1.2.3. Drugi żeglarski stopień morski
Proponowana nazwa: kapitan jachtowy
-
wiek – ukończone 21 lat,-
posiadanie pierwszego żeglarskiego stopnia morskiego,-
staż na wodach morskich odbyty po uzyskaniu pierwszego żeglarskiego stopnia morskiego:1.
400 godz. żeglugi w co najmniej dwóch rejsach na jachtach od 12 do 24 m długości całkowitej, 2.
400 godz. żeglugi w co najmniej dwóch samodzielnie prowadzonych rejsach.3.
100 godz. po wodach pływowych z zawinięciem do dwóch portów o skoku pływu ponad 1,5m.4.
100 godz. żeglugi na jachcie powyżej 24 m długości.-
zdanie egzaminu na drugi żeglarski stopień morski.-
prowadzenie jachtu żaglowego po wodach morskich bez ograniczeń.
Wymagana jest w rozporządzeniu definicja rejsu morskiego, jaki powinien być brany pod uwagę do uznawania stażu. Przedstawiamy propozycję takiej definicji.
Za rejs morski uznawany do stażu na wodach morskich, uznaje się żeglugę na jachcie żaglowym prowadzoną poza wodami wewnętrznymi lub osłoniętymi, pod żaglami i na silniku, którego czas trwania wynosi co najmniej 24 godziny. Do rejsu wlicza się także żeglugę po wodach wewnętrznych i osłoniętych leżących na trasie do odwiedzanych portów. Do wymiaru czasu rejsu nie wlicza się postoju w portach lub na kotwicy.
Uzasadnienie:
Drugi żeglarski stopień morski, dający pełne uprawnienia do prowadzenia morskiego załogowego jachtu rekreacyjnego bez ograniczeń akwenu morskiego, niezbędnie wymaga sprawdzenia posiadania umiejętności i wiedzy pozwalającej na tak odpowiedzialne uprawnienia. Może to być dokonane tylko w formie egzaminu sprawdzającego tą wiedzę i umiejętności. Dodatkowa wiedza, szczególnie w zakresie ratownictwa, żeglowania po wodach pływowych, obsługi dodatkowych urządzeń i instalacji występujących na dużych jachtach morskich, wymaga dodatkowego specjalistycznego szkolenia, które powinno być w tym zakresie przeprowadzone. Samodzielne zdobywanie tak szerokiego zakresu potrzebnej wiedzy i umiejętności praktycznie jest niemożliwe, dlatego proponujemy dodatkowe szkolenie w tym zakresie (np. SRC, STCW).
Pozostawienie nazwy stopnia „kapitan jachtowy” jest zarazem utrzymaniem nazwy stopnia z największymi żeglarskimi uprawnieniami morskimi.
2. Zasady bezpieczeństwa
2.1. Ogólne zasady bezpieczeństwa przy uprawianiu turystyki wodnej.
1.
Uprawianie żeglarstwa odbywa się z zachowaniem zasad bezpieczeństwa, w tym wymaga używania sprawnego technicznie sprzętu pływającego.2.
Każdy jacht żaglowy powinien być wyposażony w odpowiednie środki bezpieczeństwa, zgodnie z wpisem w dokumencie rejestracyjnym lub w karcie bezpieczeństwa jachtu. 3.
Podczas żeglowania po wodach śródlądowych stosowanymi zabezpieczeniami załogi powinny być indywidualne środki wypornościowe przeznaczone na wody śródlądowe (kamizelki ratunkowe, od 100N - EN395 lub środki asekuracyjne, od 50N - EN393). Podczas żeglowania po wodach morskich stosowanymi zabezpieczeniami załogi powinny być indywidualne środki wypornościowe przeznaczone na wody morskie (kamizelka ratunkowa, powyżej 150N - EN396).4.
Podczas żeglugi musi być prowadzona ciągła obserwacja akwenu, a w tym innych jednostek pływających. Konieczna jest również znajomość aktualnych prognoz pogody.5.
Żeglowanie jachtem w trudnych warunkach pogodowych wymaga szczególnie starannego przygotowania załogi i jachtu.
2.2. Odpowiedzialność prowadzącego jacht.
1.
Za bezpieczeństwo żeglugi na jachcie żaglowym odpowiedzialny jest prowadzący ten jacht (skipper). Wskazane jest posiadanie przez niego stosownego ubezpieczenia OC.2.
Przed rozpoczęciem żeglugi prowadzący jacht obowiązany jest zapoznać członków załogi z zasadami użytkowania środków bezpieczeństwa będących na wyposażeniu jachtu oraz z procedurami alarmowymi.3.
Prowadzący jacht może powierzyć członkowi załogi, uwzględniając jego kwalifikacje, wykonanie każdej czynności lub funkcji związanej z prowadzeniem żeglugi, co nie zwalnia go od odpowiedzialności za bezpieczeństwo żeglugi.4.
Prowadzący jacht dla zapewnienia bezpieczeństwa przy uprawianiu żeglarstwa zobowiązany jest do przedsięwzięcia wszelkich środków wynikających z zasad dobrej praktyki żeglarskiej.
2.3. Zabezpieczenie załogi.
1.
Osoba nieumiejąca pływać, przebywająca na pokładzie jachtu żaglowego, powinna mieć założony indywidualny środek wypornościowy (kamizelkę ratunkową), dotyczy to również każdej osoby przebywającej na pokładzie jachtu podczas żeglugi w nocy.2.
Osoba przebywająca podczas rejsu na pokładzie jachtu żaglowego w nocy lub pracująca na maszcie, powinna dodatkowo mieć założony pas bezpieczeństwa (szelki).3.
Podczas żeglowania po morzu, w trudnych warunkach pogodowych, osoba przebywająca na pokładzie jachtu żaglowego, powinna mieć założony pas bezpieczeństwa (szelki) i kamizelkę ratunkową.4.
O założeniu środków asekuracyjnych, kamizelek ratunkowych lub pasów bezpieczeństwa przez członków załogi umiejących pływać, decyduje prowadzący jacht.
2.4. Bezpieczeństwo w ramach szkolenia i treningu żeglarskiego.
1.
Za bezpieczeństwo w zorganizowanych formach szkolenia żeglarskiego jest odpowiedzialny kierownik wyszkolenia żeglarskiego.2.
W przypadku żeglarskiego treningu sportowego za bezpieczeństwo odpowiedzialna jest osoba posiadająca uprawnienia instruktora sportu lub trenera żeglarstwa.
3. Zasady organizacji szkolenia żeglarskiego.
3.1. Szkolenie na państwowe stopnie żeglarskie odbywa się tylko wg systemów zatwierdzonych przez MSiT.
3.2. Ukończenie szkolenia poświadczone zostaje dokumentem dopuszczającym do egzaminu na dany stopień.
3.3. Szkolenie na państwowe stopnie żeglarskie mogą tylko prowadzić: instruktorzy żeglarstwa PZŻ oraz trenerzy i instruktorzy sportu w żeglarstwie. Dodatkowe kwalifikacje osób prowadzących szkolenie określone powinny być w danym systemie szkolenia, według którego jest ono prowadzone.
3.4. Szkolenie na żeglarski stopień śródlądowy prowadzone jest tylko na wodach śródlądowych.
3.5. Szkolenie na żeglarskie stopnie morskie odbywa się tylko na wodach morskich.
3.6. Jachty, na których prowadzone jest szkolenie, powinny spełniać następujące warunki:
1.
na wodach śródlądowych – jacht kabinowy typu slup z pomocniczym napędem mechanicznym, wyposażony w kompletny osprzęt i wymagane środki ratownicze, zarejestrowany, posiadający aktualne badania techniczne i ubezpieczenie,-
na pierwszy żeglarski stopień morski, morski jacht kabinowy typu slup o długości całkowitej kadłuba od 8 do 12 m,-
na drugi żeglarski stopień morski, morski jacht kabinowy typu kecz lub jol o długości całkowitej kadłuba od 12 do 24 m, -
jachty te powinny być obowiązkowo wyposażone w pomocniczy napęd mechaniczny, kompletny osprzęt, urządzenia nawigacyjne oraz morskie środki bezpieczeństwa, łączności i sygnalizacji, a także posiadający wszystkie niezbędne dokumenty i ubezpieczenia.3.7. Osoba prowadząca szkolenie powinna posiadać indywidualne ubezpieczenie OC, a uczestnicy szkolenia powinni być ubezpieczeni od NNW.
3.8. Wskazane jest aby posiadacz żeglarskiego stopnia morskiego odbył szkolenie specjalistyczne i nabył dodatkowe umiejętności:
-
szkolenie z zasad udzielania pierwszej pomocy przedmedycznej*,-
uprawnienia radiotelefonisty VHF+DSC* w służbie morskiej – (najlepiej GDMSS* - z elementami SRC*,-
ukończenie kursu radarowego (najlepiej ARPA*),-
ukończenie szkolenia STCW*.
Uzasadnienie:
Ustawa o sporcie poszerza grupę osób, które będą mogły prowadzić szkolenie na stopnie żeglarskie. Oprócz Instruktorów Żeglarstwa PZŻ, którym ta ustawa nie odbiera uzyskanych kwalifikacji i prawa do ich realizacji, wprowadza nowa grupę, trenerów i instruktorów sportu w żeglarstwie. Zanim jednak ta grupa będzie mogła realizować tego typu zadania musi posiąść niezbędną wiedzę i umiejętności, a więc uzyskać kwalifikacje do tych czynności (szersze wyjaśnienie tego zapisu występuje w kolejnym uzasadnieniu dotyczącym egzaminów żeglarskich). Osoby te nabędą stosowne kwalifikacje dopiero po odpowiednim przeszkoleniu i zweryfikowaniu ich posiadania (poprzez zdanie stosownego egzaminu).
Szkolenie na państwowe stopnie żeglarskie organizować będą mogły wszelkiego typu osoby prawne (instytucje, organizacje, związki) i osoby fizyczne prowadzące w tym zakresie działalność gospodarczą lub statutową. Zatwierdzane przez MSiT ich systemy szkolenia, będą określały zakres merytoryczny (m.in. program szkolenia) i organizacyjny tego typu szkoleń (m.in. kadrę, bazę, wymagania sprzętowe). Mając na uwadze różnorodność form szkolenia i wynikającą z tego jakość szkolenia, dopiero standardowy egzamin będzie mógł w pełni weryfikować umiejętności i wiedzę żeglarską kandydata do uprawnień żeglarskich.
4. Zasady organizacji egzaminów na stopnie żeglarskie.
4.1. Egzamin organizują i przeprowadzają tylko: PZŻ oraz instytucje upoważnione przez MSiT.
4.2. Egzamin przeprowadza Komisja Egzaminacyjna powołana przez danego organizatora, w składzie minimum dwóch osób (Przewodniczący KE, członek KE pełniący także funkcję sekretarza KE).
4.3. Czas trwania egzaminu do 9 dni.
4.4. Egzamin w całości przeprowadzany jest przez tę samą Komisję Egzaminacyjną.
4.5. W pracach Komisji Egzaminacyjnej mogą brać udział tylko:
1.
Instruktorzy Żeglarstwa PZŻ posiadający stopień żeglarski wyższy od stopnia, na który przeprowadzany jest egzamin (nie dotyczy to egzaminu na stopień kapitana jachtowego – tutaj od wszystkich egzaminatorów wymagany jest najwyższy stopień żeglarski).2.
Trenerzy lub instruktorzy sportu w żeglarstwie, którzy uzyskali dodatkowe kwalifikacje w zakresie szkolenia na załogowych jachtach turystycznych, posiadający stopień żeglarski wyższy niż stopień, na który prowadzony jest egzamin (nie dotyczy egzaminu na stopień kapitana jachtowego – tutaj od wszystkich egzaminatorów wymagany jest najwyższy stopień żeglarski).3.
Poświadczony pięcioletni staż w szkoleniu na stopnie żeglarskie, w tym udział w takim szkoleniu prowadzonym w okresie ostatnich trzech latach. 4.6. Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej powinien spełniać dodatkowo następujące wymagania:
a.
poświadczony dziesięcioletni staż w szkoleniu na stopnie żeglarskie, w tym udział w takim szkoleniu prowadzonym w okresie ostatnich trzech latach.b.
poświadczony trzyletni staż uczestnictwa w komisjach egzaminacyjnych na dany stopień, 4.7. Egzamin na żeglarski stopnień śródlądowy może być prowadzony tylko na wodach śródlądowych, na bazie ośrodka spełniającego wszystkie wymagania co do tego typu egzaminu, które powinny być określone w dokumencie o szczegółowych zasadach organizacji egzaminów.
4.8. Egzaminy na żeglarskie stopnie morskie mogą być prowadzone tylko na wodach morskich, na bazie ośrodka spełniającego wszystkie wymagania co do tego typu egzaminu, które powinny być określone w dokumencie o szczegółowych zasadach organizacji egzaminów.
4.9. Jachty, na których prowadzony jest egzamin powinny spełniać następujące warunki:
1.
na stopień śródlądowy – jacht kabinowy typu slup, z dodatkowym napędem mechanicznym, wyposażony w kompletny osprzęt i wymagane środki ratownicze, posiadający rejestrację, aktualne badania techniczne i ubezpieczenie, o długości całkowitej kadłuba co najmniej 7 m,2.
na stopnie morskie – morski jacht kabinowy (na egzaminie na pierwszy żeglarski stopień morski jacht typu slup, o długości całkowitej kadłuba od 8 do 12 m, na egzaminie na drugi żeglarski stopień morski jacht kecz lub jol o długości całkowitej kadłuba od 12 do 24 m) z pomocniczym napędem mechanicznym, wyposażony w kompletny osprzęt, urządzenia nawigacyjne oraz morskie środki bezpieczeństwa, łączności i sygnalizacji, posiadający wszystkie niezbędne dokumenty i ubezpieczenia. 4.10. Wszystkie egzaminy przeprowadza się z umiejętności żeglarskich (m.in. wykonywania manewrów jachtem żaglowym) i wiedzy żeglarskiej (wiadomości teoretycznych).
4.11. Szczegółowy zakres umiejętności i wiedzy żeglarskiej, wymagany na egzaminie na dany stopień żeglarski oraz forma przeprowadzenia egzaminu (konkretne wymagania), zostaną określone przez MSiT w oddzielnym dokumencie.
Uzasadnienie:
Kluczowym elementem w procesie uzyskiwania umiejętności i wiedzy żeglarskiej jest egzamin weryfikujący posiadany ich poziom. Zgodnie z zapisami Ustawy o sporcie egzaminy na stopnie żeglarskie będą organizować i prowadzić: PZŻ oraz inne instytucje, które uzyskają zgodę od MSiT. Mając na uwadze wprowadzaną „konkurencyjność” egzaminów bardzo ważnym elementem będzie szczególnie w pierwszym okresie (ale nie tylko) ścisły nadzór nad poprawnością realizacji procedur egzaminacyjnych. Dlatego tak ważnym jest opracowanie procedur egzaminacyjnych, które będą determinowały pełną możliwość (i obowiązek) sprawdzenia niezbędnych umiejętności i wiedzy żeglarskiej.
Przedstawiane propozycje bazują na wieloletnim doświadczeniu w organizacji i prowadzeniu setek egzaminów na wszystkie stopnie żeglarskie i instruktorskie, jakie posiadają autorzy niniejszych propozycji, ale także zawierają nowatorskie rozwiązania mając na uwadze ewolucję konstrukcji i wyposażenia jachtów, a także różnych form szkolenia.
Czas trwania egzaminu – do 9 dni wynika z potencjalnej ilości osób przystępujących do danego egzaminu ( od kilku do ponad 50-ciu), zmienne warunki pogodowe (brak wiatru lub zbyt silny wiatr) mogą bardzo wydłużać albo wprost uniemożliwiać przeprowadzenie egzaminu w krótkim terminie. Organizowany w weekend i przerwany z powodu nieodpowiednich warunków atmosferycznych egzamin mógłby być dokończony w następny weekend. Ilość egzaminatorów w Komisji Egzaminacyjnej (minimum 2 osoby) nie powinna być ograniczana od strony maksymalnej mając właśnie na uwadze sprawne przeprowadzenie egzaminów z dużą ilością zdających. Należy także uwzględnić częste przypadki bardzo mało licznych egzaminów szczególnie na stopnie morskie (ale nie tylko) gdzie do przeegzaminowania 3-5 osób całkowicie wystarczy dwu osobowa Komisja Egzaminacyjna. Członkowie Komisji Egzaminacyjnej powinni spełniać wymagania gwarantujące wysoki poziom wiedzy oraz umiejętności żeglarskich i instruktorskich. Osoby te nie tylko powinny wzorowo wykonywać wszystkie wymagane manewry, ale przede wszystkim trafnie oceniać jakość i bezpieczeństwo ich wykonywania przez osoby zdające egzamin. Do tego wymagane jest bardzo duże doświadczenia żeglarskie i instruktorskie.
Szczególną rolę pod względem odpowiedzialności za cały proces organizacyjny i merytoryczny egzaminu ponosi Przewodniczący Komisji Egzaminacyjnej. Ta osoba powinna spełniać jeszcze wyższe wymagania niż członkowie komisji. Przypadkowy dobór składu egzaminatorów może doprowadzić do sytuacji, że egzamin na państwowe stopnie żeglarskie może być przeprowadzony przez osoby, które nie posiadają do tego typu działania wiedzy i umiejętności. Konsekwencje prawne (odpowiedzialność karna i cywilna) w stosunku do osób niepoprawnie prowadzących egzamin mogą być tego oczywistym skutkiem. Obecnie w Polsce jedyną grupą posiadająca kwalifikacje, wiedzę i doświadczenie w egzaminowaniu na państwowe stopnie żeglarskie są Instruktorzy Żeglarstwa PZŻ. Poszerzenie tej grupy o innych instruktorów (trenerzy i instruktorzy sportu w żeglarstwie) wymaga przeprowadzenia kilku działań.
1.
W programie szkolenia nowych trenerów i instruktorów sportu w żeglarstwie i w egzaminie muszą bezwzględnie się znaleźć tematy związane ze nauczaniem umiejętności sterowania załogowym jachtem rekreacyjnym (śródlądowym i morskim) a także dowodzenia załogą i obsługą urządzeń występujących na tych jachtach.2.
W programie szkolenia nowych trenerów i instruktorów sportu w żeglarstwie i w egzaminie muszą się bezwzględnie znaleźć tematy związane z umiejętnością egzaminowania i organizacji egzaminu żeglarskiego.3.
Wszyscy instruktorzy i trenerzy sportu w żeglarstwie, którzy uzyskali te stopnie i tytuły przed wprowadzeniem tej tematyki do programów szkolenia, muszą odbyć obowiązkowe dodatkowe szkolenia w tym zakresie i zdać z tych umiejętności egzamin. Dopiero wówczas uzyskają kwalifikacje do prowadzenia tego typu szkolenia i egzaminowania. W dotychczasowych programach tych kursów ta tematyka nie występowała, a także co trzeba bardzo podkreślić, nie było nawet wymogu posiadania jakiegokolwiek stopnia żeglarskiego. Nie ujmując nic trenerom i instruktorom sportu w żeglarstwie ze znakomitej wiedzy i umiejętności w prowadzeniu szkolenia sportowego, osoby te muszą po prostu się tego nauczyć i wykazać się tymi umiejętnościami na egzaminie. 4.
Nie zmienia to faktu, że minie jaszcze parę lat zanim te osoby zdobędą doświadczenie niezbędne do pełnienia tak odpowiedzialnej funkcji, jakim jest członek Komisji Egzaminacyjnej na państwowe stopnie żeglarskie.
Bardzo ważnym elementem określającym poprawność egzaminu jest miejsce gdzie będzie ten egzamin organizowany oraz jachty, na których będzie prowadzony egzamin. Pomosty spełniające wszystkie wymogi dotyczące bezpiecznego i poprawnego przy nich manewrowania, akwen egzaminacyjny, zabezpieczenie ratownicze, sala do egzaminu teoretycznego oraz pomieszczenie do pracy komisji egzaminacyjnej, to niezbędne minimum organizacyjne dotyczące bazy. Wymagana jest niezbędna ilość jachtów o powszechnie użytkowanych teraz konstrukcjach i wyposażeniu, przygotowanych do bezpiecznego i skutecznego wykonywania na nich praktycznych czynności egzaminacyjnych. Należy też uwzględnić nowe formy egzaminów na stopnie morskie, bardziej nastawione na praktyczny sprawdzian umiejętności nawigowania na wodach morskich.
Te wszystkie warunki oraz precyzyjnie opisany cały proces organizacji egzaminu i jego przeprowadzenia, a następnie opracowania dokumentacji egzaminacyjnej i rozliczenia, to niezbędne minimum, jakie powinno znaleźć się w opracowanych procedurach egzaminacyjnych. Osoby, które będą opracowywać te przepisy powinny posiadać bardzo duże doświadczenie w tej materii albo korzystać z wiedzy i doświadczenia tego typu osób. Biorą one na siebie bardzo dużą odpowiedzialność, gdyż od zakresu wymaganej wiedzy i umiejętności żeglarskich oraz ich weryfikacji będzie zależało życie i zdrowie ludzi będących pod „opieką” posiadaczy państwowych uprawnień żeglarskich.
-------------------------------------------------------------------------------------------------------------------
*/ Spis terminów branżowych:
ARPA (ang. Automatic Radar Plotting Aid) – komputer wbudowany w radar, prowadzący automatycznie nakres radarowy. Pozwala na jednoczesne śledzenie wielu obiektów (w zależności od rozwiązania kilku do kilkuset), obliczenie parametrów ich ruchu oraz możliwości kolizji. W zależności od rozwiązania i ustawień może pokazywać dane na ekranie radaru w formie graficznej lub tekstowej.
GMDSS - (ang. Global Maritime Distress and Safety System) Światowy Morski System Łączności w Niebezpieczeństwie i dla zapewnienia Bezpieczeństwa - jest istotną częścią ustanowionej przez IMO (ang. International Maritime Organisation) Konwencji SOLAS (ang. Safety Of Life At Sea). Zawiera spis wymaganych na statkach urządzeń radiowych oraz opis procedur stosowanych w łączności priorytetowej (w niebezpieczeństwie i dla zapewnienia bezpieczeństwa). Terminy pokrewne: NAVTEX, EPIRB, SART, SRC, VHF+DSC.
SRC – (ang. Short Range Certificate) - Świadectwo operatora łączności bliskiego zasięgu - międzynarodowy certyfikat uprawniający do obsługi urządzeń radiowych wykorzystujących częstotliwości i techniki stosowane w GMDSS na statkach morskich niepodlegającym przepisom konwencji SOLAS (na obszarze morza A1).
STCW (ang. Standards of Training, Certification and Watchkeeping) - międzynarodowa konwencja o wymaganiach w zakresie wyszkolenia marynarzy, wydawania świadectw oraz pełnienia wacht. Określa m.in. zakres szkoleń załóg statków morskich z zakresu bezpieczeństwa (m.in. indywidualne techniki ratownicze, zagadnienia p.poż., pierwsza pomoc przedmedyczna, bezpieczeństwo i prawo międzynarodowe). Programy te można z powodzeniem stosować również przy szkoleniu załóg statków niekonwencyjnych (m.in. dla skipperów morskich jachtów żaglowych).
Pierwsza pomoc przedmedyczna - zespół czynności wykonywanych w razie wypadku, urazu lub nagłego ataku choroby w celu ochrony życia lub zdrowia poszkodowanego oraz zminimalizowania niekorzystnych następstw, zanim możliwe będzie udzielenie specjalistycznej pomocy medycznej (po przewiezieniu do szpitala).
Zespół czynności podejmowanych w celu ratowania osoby w stanie nagłego zagrożenia zdrowotnego wykonywanych przez osobę znajdującą się w miejscu zdarzenia, w tym również z wykorzystaniem udostępnionych do powszechnego obrotu wyrobów medycznych oraz produktów leczniczych.
VHF+DSC – (ang. very high frequency) łączność krótkofalowa stosowana na wodach morskich zakresie radiowych fal ultrakrótkich (UKF) - urządzeniami stosowanymi do tego są radiotelefony z przystawkami DSC (ang. digital selective call), czyli selektywne wywoływanie cyfrowe (wiadomość tekstowa). Obsługiwanie tego typu urządzeń (powszechnych na jachtach morskich) wymaga odpowiednich kwalifikacji i uprawnień (międzynarodowa licencja na obsługę radiotelefonu VHF+DSC).
Jerzy Durejko
(kpt. jacht., Instr. Wykład. PZŻ)
Stowarzyszenie HALS
